Werken met UNIX

Dit gedeelte van de faq is niet bedoeld als een complete handleiding voor UNIX, maar is bedoeld als een basishandleiding betreffende het werken met het UNIX-systeem van InterNLnet. Mocht u meer willen weten, dan willen wij u graag verwijzen naar de diverse UNIX handboeken.


Wat is UNIX?

UNIX is de naam van een besturingssysteem dat het mogelijk maakt om meerdere gebruikers tegelijkertijd te laten werken op één bepaalde computer. Om gebruik te kunnen maken van die computer, moet een gebruiker inloggen op het systeem. Dit inloggen houdt in dat een gebruiker een loginnaam (gebruikersnaam) en een password (toegangscode) op moet geven. Hiermee is dus ook vastgelegd dat slechts geregistreerde gebruikers gebruik kunnen maken van het systeem.



Hoe kan ik inloggen op het UNIX-systeem van InterNLnet?

U kunt in op twee verschillende manieren contact leggen met het UNIX-systeem van InterNLnet:

  • Via een terminalprogramma met een dial-in verbinding
  • Via een telnet-sessie



Waar vind ik mijn home-directory?

Wanneer u inlogt op het systeem (via een ftp-programma, een terminalverbinding of een telnetverbinding), komt u standaard terecht in uw home-directory. U kunt dit controleren door het intypen van het commando pwd <enter>. Wanneer u niet meer weet in welke directory u op een bepaalt moment zit, dan kunt u terug naar uw home-directory door het typen van het commando cd <enter>.



Wat doe ik met mijn home-directory?

Bij InterNLnet krijgt u standaard 5 Mb schijfruimte toegewezen voor uw home-directory voor bijvoorbeeld de opslag van verwerkte e-mail berichten. Bij een Individueel Abonnement kunt u de ruimte ook gebruiken voor het opslaan van bestanden ten behoeve van een homepage



Welke commando's kan ik gebruiken?

U kunt vanaf de UNIX-prompt gebruik maken van commando's. Voor het beheren van de bestanden in uw homedirectory kunt u (onder andere) de volgende commando's gebruiken:

cd

Hiermee kunt u van directory veranderen. Wanneer u enkel cd opgeeft, dan zult u terechtkomen in uw homedirectory. Met cd dirnaam gaat u de directory "dirnaam" binnen. Met cd .. gaat u een directory hoger in de directorystructuur.

ls

Met dit commando kunt u de inhoud van de actuele directory op het scherm laten zien. Met ls -a laat u ook de onzichtbare files zien (die beginnen met een punt). Met ls -l worden meer uitgebreide gegevens verstrekt over de inhoud van de directory (permissies, grootte van de files, eigenaar, etc.).

rm

Dit is het ReMove commando. Hiermee heeft u de mogelijkheid om bestanden te wissen. U wist een bestand door in te typen: rm filenaam.

cp

Dit is het CoPy commando. Om een kopie te maken van een bestand typt u in: cp filenaam1 filenaam2. Er zal van het bestand filenaam1 dan een kopie gemaakt worden met de naam filenaam2.

mv

Dit is het MoVe commando. Dit commando gebruikt u om een bestand te verplaatsen of te hernoemen. Om dit commando te gebruiken typt u: mv pad1/filenaam1 pad2/filenaam2. Het bestand met de naam filenaam1, opgenomen in het directorypad pad1 zal verplaatst worden naar filenaam2 in het pad pad2. Hernoemen van een bestand kan eenvoudigweg gedaan worden door in te typen: mv filenaam1 filenaam2. De paden hoeven dan niet aangegeven te worden.

more

Om de inhoud van een tekstbestand op het scherm te laten zien kunt u gebruik maken van het commando more. Door in te typen more filenaam, wordt het tekstbestand filenaam op het scherm getoond. Wanneer het scherm vol is, dan zal de uitvoer stoppen. U moet dan op de spatiebalk dukken om de uitvoer verder te laten lopen.

chmod

Dit commando gebruikt u om permissies van bestanden en directories juist te zetten. Zie hiervoor ook het onderdeel over permissies in deze faq.

man

Hiermee kunt u een manual (handleiding) op het scherm krijgen van elk willekeurig commando. Mocht u meer informatie willen hebben over bovenstaande commando's, dan kunt u intypen: man commando. U krijgt dan uitgebreide uitleg over commando.

du

Dit is het commando DiskUsage. Hiermee kunt u controleren hoeveel ruimte u verbruikt heeft binnen uw homedirectory. Geef hiertoe allereerst het commando cd en vervolgens het commando du. De laatste regel van de uitvoer geeft dan aan (in Kb) hoeveel ruimte u verbruikt heeft.



Wat zijn bestandspermissies?

In het besturingssyteem UNIX is het mogelijk om voor elk bestand precies aan te geven wie dat bestand mag lezen, wie erin mag schrijven en wie dat bestand mag uitvoeren (dit is voor programma's en voor directories van belang). Om te kijken welke permissies op een bepaald moment ingesteld zijn, kunt u gebruik maken van het commando ls -l. U krijgt dan ongeveer iets als de volgende uitvoer:

..
...
-rwx------  1 gebruiker      72 Jan 22  1995 bestand*
-rw r--r--  1 gebruiker     112 Jun 12  1996 recept
drwxr-sr-x  2 gebruiker     512 Jun 12  1995 public_html/
-rwx------  1 gebruiker      72 Jan 22  1995 testfile*
drwxr-s---  2 gebruiker     512 Aug 19  1995 texten/
...
..
Uit het gedeelte vooraan de regel kunnen de permissies uitgelezen worden. Voor het laatste bestand (texten) moet deze regel (van links naar rechts) als volgt gelezen worden:

d

Dit geeft aan dat het hier om een directory gaat

rwx

Dit geeft aan dat voor de zogenaamde 'user' (eigenaar) van de file, deze leesbaar (readable),schrijfbaar (writable) en uitvoerbaar (executable) is.

r-s

Dit geeft aan dat voor de groep waartoe de 'user' van de file behoort, deze file leesbaar (readable), en doorzoekbaar (searchable) is. Dit is voor u, als particuliere gebruiker, echter niet van belang.

---

Dit geeft aan dat voor 'all' (zeg maar: de hele wereld) dit bestand niet leesbaar, niet schrijfbaar en niet uitvoerbaar is. Niemand van buiten kan dus iets doen met dit bestand.


Een ander voorbeeld is het bestand public_html. De d geeft aan dat het hier om een directory gaat (namelijk de directory waarin de homepage van een Individueel Abonnement is opgenomen). Deze directory is leesbaar voor iedereen (r in de laatste drie tekens van de permissies) en de directory kan benaderd worden door iedereen (x als laatste teken van de permissies).

Het wijzigen van de bestandspermissies

Om de bestandspermissies van uw bestanden aan te passen kunt u gebruik maken van het commando chmod. Dit commando gebruikt u op de volgende wijze:

chmod [-R] [uga] [+-] [rwx] filenaam
-R :Hiermee kunt u aangeven dat dit commando recursief moet worden toegepast; dit wil zeggen dat ook op subdirectories dit commando gebruikt moet worden
u, g of a :Hiermee geeft u aan of u de permissies voor de User, de Group of All worden ingesteld.
+ of - :+ gebruikt u om een permissie in te schakelen en - om een permissie uit te schakelen.
r, w of x :r voor het in-/uitschakelen van readable, w voor het in-/uitschakelen van writable en x voor het in-/uitschakelen van executable.

Stel nu dat u de file 'testfile' (zie boven) leesbaar voor de hele wereld wilt maken. U kunt dan het volgende commando geven: chmod a+r testfile
Stel dat u het bestand 'recept', om te voorkomen dat u deze overschijft of wist, onschrijfbaar wilt maken voor uzelf; u kunt dan het volgende commando ingeven: chmod u-w recept



Hoe moet ik mijn password wijzigen via het UNIX-systeem?

Helaas is het niet meer mogelijk uw password via het UNIX-systeem van InterNLnet te wijzigen. Toch is het verstandig om zo af en toe eens uw toegangscode (ook wel password of wachtwoord) voor InterNLnet te wijzigen in verband met een zo goed mogelijke geheimhouding. Hiervoor kunt u terecht op onze zelfservice pagina op onze WWW-server.

Vergeet niet om, nadat u uw toegangscode op het systeem heeft gewijzigd, ook nog de toegangscodes in uw programmatuur te wijzigen naar de nieuwe code. Hierbij moet u bijvoorbeeld denken aan uw inbelprogramma of uw e-mailclient.